Mjesec: siječanj 2023.

Dobrota Kotor

Dobrota – biser Kotora


Mnogo sunca, mnogo izvora i blaga klima ovog kraja, vjerovatno su uticali na nastanak imena Dobrota

Preuzeto sa kotor.travel

Mještani Dobrote su se istakli, ne samo kao pomorci, već i kao ratnici, učestvujući u čuvenim bitkama.

Štaviše, Dobrota je poznata po svojim kapetanskim kućama. Najstariji sačuvani spomenik je crkva Svetog Ilije iz 11. vijeka, podignuta na litici pored današnjeg Instituta za biologiju mora.

Druga značajna crkva je Sv. Matije, podignuta 1670. godine na temeljima starije crkve iz 13. vijeka.

Sveti Matija čuva Belinijevu Bogorodicu s djetetom, ali i slike i skulpture venecijanske škole iz 17. i 18. stoljeća, kao i bogatu zbirku tekstilnih, srebrnih i zlatnih relikvija, od kojih je posebno rijetka relikvija Hristove Krvi iz 16. vijeka.

Crkva Svetog Eustahija, prvobitno je podignuta na obali mora, u 14. vijeku. Međutim, današnja crkva podignuta je 1773. godine, čija je unutrašnjost tipičan primjer barokne umjetnosti, sa slikama poznatih majstora: Paola Veronezea (Paolo Veronese), Karla Dolčija (Carlo Dolci), Ivana Solimana, Frana Potence (Frano Potenza), a glavni oltar od mramora iz Karare.

Riznica Crkve čuva bogatu zbirku relikvija, crkvenih odeždi, slika poznatih autora, a posebno bogatu kolekciju dobrotske čipke, koja je uvrštena u listu kulturne baštine UNESCO-a.

Istorija Kotora


Na ovim prostorima odavno je uspostavljena simbioza živog svijeta i prirode. O tome svjedoči prisustvo čovjeka čiji tragovi materijalne kulture datiraju još iz neolita i ranog bronzanog doba, dakle prije oko 3 000 godina.

Preuzeto sa kotor.travel

O tome svjedoče najstariji praistorijski crteži na zidovima pećine u Lipcima i neolitski nalazi u pećini iznad Perasta, kameni tumuli u Grblju. Njihov položaj i vrsta posljedica su morfoloških karakteristika reljefa, sociokulturnih i socioekonomskih prilika u vrijeme njihovog nastanka. Ove okolnosti su se tokom istorije mijenjale, a istoriju ovog kraja počeli su da pišu Iliri od 3. vijeka prije nove ere do 168. godine prije nove ere. Iz tog perioda datiraju brojni tumuli, kovani novac, nakit, nazivi mjesta, ostaci građevina.

Godine 168. prije Hrista Rimljani su nadjačali Ilire i vladali Bokom sve do pada Zapadnog Rimskog Carstva 476. godine. U to vrijeme Risan je bio glavni grad Boke po kojem se zvao Sinus Rhizonicus. U 1. vijeku nove ere Plinije Stariji pominje Acruvium, koji se nalazi na teritoriji današnjeg Kotora.

Nakon pada Zapadnog Rimskog Carstva, Boka je došla pod vlast Istočnog Carstva (Vizantije), sa Kotorom kao glavnim gradom. Od tada se zaliv zove Bokokotorski zaliv. Uz kratak prekid i vladavinu dokljanskih i zetskih vladara iz neposrednog zaleđa, Boka kotorska je ostala u sastavu Vizantije sve do 1185. godine, kada je ušla u sastav Raške, srpske države pod Nemanjićima. Kotor je postao važna luka zahvaljujući svom geografskom položaju, gdje se pomorski put nastavljaio na karavanski koji je kroz kanjon rijeke Škurde vodio do rudnika Brskovo, Drvenik, Trepča i Novo Brdo.

Godine 1371. Kotor pada pod vlast Luja I, ugarsko-hrvatskog kralja, i ostaje pod njegovom vlašću sve do njegove smrti 1384. godine.

Bosanski kralj Tvrtko Kotromanić vladao je Kotorom od 1384. do 1391. godine.

U periodu od 1391. do 1420. godine Kotor je uživao autonomiju, nakon čega dolazi pod vlast Mletačke Republike do njenog pada 1797. godine.

Nakon pada Mletačke Republike, Boka kotorska je pripala Austriji do 1806. godine kada je došla pod vlast Rusije, ali samo nakratko, jer je već 1807. godine ustupljena Francuskoj.

Cijeneći želju naroda da žive u jednoj državi, u Narodnoj skupštini osnivanjem tzv. Centralne komisije došlo je do ujedinjenja Crne Gore i Bokokotorskog zaliva. Centralnom komisijom je predsjedavao Petar I. Akt o ujedinjenju zvanično je potpisala Kotorska biskupija. Međutim, ovo ujedinjenje trajalo je samo devet mjeseci, od 11. septembra 1813. do 10. juna 1814. godine.

Sudbina Boke odlučena je 1814. godine nakon sporazuma potpisanog među velikim silama. Odlukom Bečkog kongresa, Boka kotorska je pripala Austriji gdje je ostala do 1918. godine. Nezadovoljstvo stanovnika Boke svojim položajem preraslo je u Grbaljski ustanak 1848. godine,  zatim Bokeljski ustanak. 1869. i Krivošijski ustanak 1882. godine.

Crna Gora je od 1918. godine pratila sudbinu jugoslovenskih država, u okviru zajedničke države, Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, zatim u Kraljevini Jugoslaviji, a zatim, poslije Drugog svjetskog rata, u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, do 1991. godine, a zatim u zajednici sa Srbijom do 2006. godine, kada je postala nezavisna država nakon izjašnjavanja naroda na referendumu.

Prirodno i kulturno-istorijsko područije Kotora


Prirodno i kulturno – istorijsko područje Kotora upisano je na Listu svjetske baštine 1979. godine. Područje obuhvata Kotorsko – Risanski dio zaliva Boke Kotorske, dok zaštićena okolina obuhvata cijeli zaliv i njegovo zaleđe.

Preuzeto sa kotor.travel

Bokokotorski zaliv sa istočne strane okružuju padine Lovćena, koji sa svojim izuzetnim prirodnim vrijednostima i kulturnom baštinom ima status Nacionalnog parka od 1952. godine. Najviši vrh Lovćena je Štirovnik sa 1.749 mnv a na Jezerskom vrhu na 1.657 mnv se nalazi Mauzolej Petra II Petrovića Njegoša. Sa zapadne strane Boku okružuje Orjen, Park prirode od 2018, izrazitog kraškog reljefa sa vrhom Veliki kabao (1894 mnv) koji je najviši vrh primorskih Dinarida. Između kotorskog i tivatskog dijela zaliva je brdo Vrmac, koje je zbog posebnih prirodnih i kulturnih vrijednosti planirano da bude zaštićeno kao park prirode.

U zalivu, koji formiraju strme padine planina, sa uskim pojasom obradive zemlje i obalom prirodno veoma složene forme, razvili su se tokom dugog istorijskog perioda gradovi i naselja u nizu, međusobno odvojeni obradivim površinama ili stjenovitim iskonskim pejzažem. Na području Svjetske baštine nalaze se gradovi Kotor, Risan, Perast, i naselja na obali: Dobrota, Ljuta, Orahovac. Strp, Lipci, Morinj, Kostanjica, Donji Stoliv, Prčanj, Muo.

U višim zonama, na mjestu gdje se pojas obradive zemlje spaja sa strmim, stjenovitim ili šumom obraslim padinama brda, nalaze se stariji slojevi naselja ili gornja sela, danas uglavnom napuštena, kao što su: Gornji Stoliv, gornji dio Prčanja, gornja Kostanjica, Gornji Morinj i Glogovac. U zaleđu, u planinskom predjelu koji okružuje zaliv, nalazi se mreža sela u oblastima: Njeguši, Zalazi, Gornji Orahovac, Ledenice, Krivopšije.

Još od najranijih vremena za naselja na obali more je bilo glavna saobraćajnica i veza sa Mediteranom, a mreža pješačkih staza i puteva na kopnu veza sa unutrašnjošću Balkanskog poluostrva. Ove staze i putevi povezuju naselja uz obalu međusobno i sa gornjim selima, kao i sa selima u zaleđu. Sve istorijske pješačke komunikacije u zalivu – mreža starih pješačkih staza i puteva, od kojih su neke na trasama antičkih ili srednjevjekovnih puteva, uglavnom su očuvane. Na nekima su kasnije nastali kolski putevi. Krajem XIX i početkom XX vijeka, za vrijeme austrougarskog perioda, gradi se veliki broj vojnih puteva, koji su služili za povezivanje i pristup tvrđavama. Grade se i novi kolski putevi, kao što je kolski put duž obale zaliva ili put Kotor – Njeguši – Cetinje.

Umjetnost i kultura


Slikarstvo u Boki Kotorskoj ima veoma dugu tradiciju. To potvrđuju i primjeri likovnog izraza na zidovima pećine u Lipcima, nastali u praistorijskom periodu. Podni mozaici u Risnu, koji datiraju iz 2. vijeka nove ere, sa likom Hipnosa, boga snova, smatraju se najljepšim primjerima podnog slikarstva na ovim prostorima.

Preuzeto sa kotor.travel

Fresko slikarstvo takođe ima dugu tradiciju, ali su sačuvani samo fragmenti u crkvama Svetog Tripuna, Sv. Luke, Sv. Marije Koleđate. U crkvi Svetog Vasilija u Donjem Stolivu sačuvani su jedinstveni uzorci zidnog slikarstva koji prikazuju svece  zapadne i istočne crkve, a imena autora su ispisana na oba pisma.

Posljednji predstavnici vizantijske tradicije na ovim prostorima pripadaju ikonopiscima iz porodice Dimitrijević-Rafailović iz Risna. Najpoznatiji među njima je Dimitrije Rafailović, poznat kao autor živopisa u crkvama Svetog Nikole u Pelinovu i Svetog Đorđa u Šišićima – Grbalj, krajem 17. vijeka i prvim decenijama 18. vijeka. Najpoznatiji radovi ikona ove porodice nalaze se u crkvi Svetog Luke i u priloženoj kapeli Svetog Spiridona.

Poznati domaći ikonopisci su: Todor Vuković, čija se djelatnost vezuje za 16. Vijek, i Maksim Tujković iz Grblja, koji je slikao ikone u 18. vijeku.

Najpoznatiji predstavnik kotorske slikarske škole je Lovro Marinov Dobričević (1420–1478). Većina njegovih djela sačuvana je u dubrovačkim crkvama. U Kotorskom kraju njegovo najznačajnije umjetničko djelo je Gospa od Škrpjela, nastalo oko 1452. godine, a sačuvano na oltaru istoimene crkve.

Uticaj Mlečana postepeno je postao sve jači u odnosu na domaće umjetnike, pa je tako na području Boke Kotorske sve više djela italijanskih slikara, vajara i arhitekata, od kojih su mnoga remek djela renesanse i baroka.

Iako pod uticajem venecijanske slikarske škole, u doba baroka, Tripo Kokolja (1661–1713) iz Perasta, nastavljač domaće slikarske tradicije, izradio je slike za zidove i plafon crkve Gospe od Škrpjela, s tim da je oltarska slika u istoj crkvi djelo Lovre Dobričevića.

Kao i mnogi drugi primorski gradovi, Kotor je imao razvijen književni život. Zlatno doba kotorske poezije pripada 16. vijeku. Isticali su se svojim djelima: Ljudevit Paskvalić, čije su mu pjesme osigurale veoma visok položaj u italijanskoj književnosti, zatim Ivan Bona Boliris, Bernard Pima i drugi. Za razliku od svojih prethodnika, kotorski pisci 17. vijeka pišu narodnim jezikom. U 18. vijeku javlja se rodoljubiva i ljubavna poezija, a najistaknutiji predstavnik je Ivan Nenadić.

Književni rad u 19. veku uglavnom se svodi na prikupljanje i obradu narodne književnosti, poput kolekcionara Vuka Stefanovića Karadžića, kao i njegovih saradnika na ovom polju Vuka Popovića (1806–1876) i Vuka Vrčevića (1811–1882), oba iz Risna.

Krajem 19. vijeka svojim djelima ističu se Srećko Vulović iz Perasta i Pavo Kamenarović iz Dobrote, autor stihova za igru ​​Bokeljske mornarice. Nasljednici tradicije vezane za proučavanje Boke Kotorske, posebno Kotora, tokom 20. vijeka su: don Niko Luković, dr Miloš Milošević, Maksim i Ignjatije Zloković, dr Slavko Mijušković, Risto Kovijanić, don Gracija Brajković, don Pavao Butorac, don Ivo Stjepčević, don Anton Milošević, don Srećko Vulović, Predrag Kovačević iz oblasti istorije, Vasko Lipovac stvara svoja umjetnička djela; Rajko Vujičić, iz oblasti istorije umetnosti.